Watykan
Luty 2010 | Teologia
Jednym z najczęściej i najchętniej odwiedzanych miejsc na kuli ziemskiej jest Watykan. Jedni przybywają tu jako do mekki chrześcijaństwa, by stanąć w miejscu uświęconym śladami życia świętych i głów Kościoła. Inni widzą w Watykanie wielkie muzeum, które każdy wykształcony człowiek winien zobaczyć na własne oczy. W istocie jest to miejsce wyjątkowe. Dla każdego może być tym, czym chcemy, aby było. Bez względu na przekonania w kwestii religijnej, Watykan naprawdę warto zobaczyć. Zachwyca i olśniewa. Dlatego też staje się celem wypraw nie tylko Chrześcijan. Innowiercy odwiedzają Stolicę Piotrową tak samo, jak my staramy się zajrzeć do samego centrum religii Islamu czy Judaizmu. Odwiedzając to wyjątkowe miejsce należy pamiętać, że jest przede wszystkim miejscem kultu religijnego, który – bez względu na osobiste przekonania – uszanować po prostu wypada. Jeżeli więc na zbliżające się wakacje zaplanowałeś wyprawę do Włoch, gdzie czeka Cię zwiedzanie Watykanu, pamiętaj, by swoim zachowaniem oddać temu miejscu należną mu cześć.
Pontyfikat Jana Pawła II wzbudzał i jeszcze długo będzie wzbudzał wśród Polaków ogromne emocje. Jego wizyty w ojczynie zawsze były dla wszystkich niezwykle ważnym wydarzeniem. Bez względu na przekonania religijne, wszyscy docenialiśmy jego działalność, wielkie serce i gotowość do poświęceń. Polacy doskonale zdają sobie sprawę, że to właśnie papież-Polak raz na zawsze zmienił wizerunek Głowy Kościoła, ocieplił go i przybliżył zwykłemu człowiekowi. Jak jednak można było przewidzieć dużo wcześniej, wraz ze śmiercią Karola Wojtyły, żarliwa wiara Polaków gdzieś się ulotniła. Nie wspominamy jego słów i nauki. Czasami tylko, w zetknięciu z obcokrajowcami, lubimy się pochwalić, że tam u góry mamy swojego człowieka. I nic dziwnego – tak przecież było zawsze. Aby wierzyć, potrzebowaliśmy autorytetów. Nie wznieśliśmy się jeszcze na takie wyżyny abstrakcji, by wierzyć w kogoś, kogo nie możemy zobaczyć. Dawniej wiara opierała się o autorytet księży. Teraz wydaje się jednak, że ten autorytet raz na zawsze legł w gruzach. A kiedy zabrakło i „naszego” papieża, z naszej religii zostało tyle, ile widać po frekwencji w kościołach.
Religią specyficzną dla Chin oraz Korei jest konfucjanizm. Wiele osób uważa, że konfucjanizm jest systemem filozoficzno-społecznym, jednak inni są zdania, że spełnia wszystkie cechy, aby mógł być nazwany religią. Jego twórcą był żyjący w V wieku p.n.e. Konfucjusz. Kontynuatorami myśli Konfucjusza byli Mencjusz i Xunzi. Przyjmuje się, że jest doktryna filozoficzna, łącząca w sobie również elementy ekonomii, religii, etyki i obyczajów. Wyrosła z przekonania, że ład społeczny oraz pokój na świecie zależą od przestrzegania przez ludzi porządku społecznego, właściwego wypełniania roli, jaka wynika z ich pozycji społecznej. Ważne jest także życie w czystości oraz ogólny porządek, zarówno w życiu duchowym, jak i w życiu prywatnym. Wyznawcy tej religii wierzą, że losami świata sterują duchy zmarłych przodków, które łączą się w jeden bezpostaciowy i abstrakcyjny twór. Celem życia ludzi jest osiągnięcie tzw. niebiańskiego spokoju, jednak żaden twór niematerialny nie ma wpływu na losy świata. To osoby wykształcone i przestrzegające praw dążą do tego, aby odkryć, co należy do planów nieba. Dlatego znawcy studiują poczynania swoje i innych ludzi, aby zobaczyć, jaki wpływ na przyszłość miały ich czyny. Szczególnie istotna jest obserwacja czynów poprzednich pokoleń. Najwyższą wartość w konfucjanizmie ma cnota oraz lojalność, które to zasady rodzice powinni wpajać dzieciom od początku ich życia. Najważniejszą komórką życia społecznego jest rodzina, której głową jest najstarsza osoba w rodzinie. Ma ona władzę absolutną, której muszą się podporządkować wszyscy członkowie rodziny, nawet wtedy, gdy decyzje głowy rodziny są niesłuszne. Takie same zasady, jak w rodzinie, powinny obowiązywać rządzących państwem. Na czele narodu musi stać osoba silna, znająca prawa niebiańskiego porządku. Wszyscy obywatele winni jej są bezgraniczne oddanie, decyzjom głowy państwa nie wolno się sprzeciwiać, ponieważ może to zakłócić porządek. Wyznawcy konfucjanizmu są przeciwni działaniom zbrojnym, ponieważ wprowadzają one chaos w ich życie. 
W wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 roku powstało prawosławie. Religia ta opiera się na zasadach, które zostały wygłoszone podczas pierwszych soborów oraz na naukach Ojców Kościoła, odrzuca natomiast wszystkie prawdy ustanowione po schizmie, czyli po dokonaniu się podziału. Wyznawcy prawosławia oraz hierarchowie tego kościoła nie uznają zwierzchności papieża, opierając się na zasadach głoszonych w pierwszych wspólnotach chrześcijańskich, w których wszyscy członkowie byli równi. Prawosławie odrzuca wiele dogmatów, m.in. dogmat o istnieniu czyśćca, grzechu pierworodnego, niepokalanego poczęcia Matki Boskiej oraz wniebowstąpienia Matki Boskiej. Prawosławie wyklucza prymat papieża oraz wszystkich biskupów, odrzucając zasadę o nieomylności jakiegokolwiek człowieka. Kościół prawosławny składa się z czterech patriarchatów: konstantynopolitańskiego, aleksandryjskiego, antiocheńskiego i jerozolimskiego. Patriarcha Konstantynopola nosi tradycyjny tytuł „primus inter pares”. Jedynym organem zdolnym do ogłaszania nowych prawd doktrynalnych jest sobór powszechnych, po zakończeniu soboru można przyjąć nową doktrynę tylko za zgodą całej Cerkwi. Prawosławie przywiązuje dużą wagę do tradycji oraz do rytuałów. Najważniejszym ze sposobów wyrażania wiary jest liturgia, która przybiera nieco inny charakter, niż w Kościele katolickim. Doba liturgiczna rozpoczyna się wieczorem, a kończy około godziny 15 po południu. Jednym ze sposobów wyrażania wiary są ikony, których twórcy, zanim przystąpią do pisania ikon, muszą znajdować się w stanie łaski i powinien odbyć wcześniejszą spowiedź. W Kościele prawosławnym duże znaczenie mają klasztory, zwane monasterami, które charakteryzują się znaczną autonomią. Prawosławie przywiązuje dużą wagę również do tradycji, wiara powinna opierać się na prawdach głoszonych w Piśmie Świętym, na postanowieniach soborów powszechnych, pismach Ojców Kościoła oraz na ikonach i pismach liturgicznych. Wszystkie przejawy religii prawosławnej powinny stanowić spójny system religijny. 
Buddyzm jest systemem filozoficzno-etycznym, uznawanym przez wielu za religię. Światopogląd ten narodził się około V wieku p.n.e., a za jego twórcę uważa się Siddharthma Gaudama. Wprawdzie wyznawcy buddyzmu negują istnienie boga lub bóstw, jednak wierzą w istoty nadprzyrodzone, uważają, że po śmierci możliwe są kolejne formy istnienia (reinkarnacja) oraz posiada rozbudowany system obrzędów, które mają wpływać na doświadczenia emocjonalne wyznawców. Wśród buddyjskich obrzędów można wskazać składanie ofiar i palenie kadzideł, natomiast mnisi przed wstąpieniem do klasztoru golą sobie głowy. Wyznawcy buddyzmu wierzą, że celem ich życia jest oświecenie, które można osiągnąć jedynie poprzez medytację i samodoskonalenie. Chociaż Budda nie jest uznawany za boga, z jego życiem związanych jest wiele legend, w których opisane zostały towarzyszące mu cuda. Buddyści szanują każde życie, nie tylko ludzkie i wyznają zasadę niekrzywdzenia innych istot. Życie duchowe wyznawców buddyzmu koncentruje się wokół klasztorów, a postać Buddy jest przedstawiana na malowidłach i rzeźbach. Każdego wyznawcę obowiązuje także określona doktryna, opierająca się na Czterech Szlachetnych Prawdach, karmie i reinkarnacji. Samo określenie „budda” odnosi się nie do konkretnej osoby, ale do twórcy przekazu wiary. Według buddyzmu przyczyną cierpienia ludzi jest wieczne pragnienie, najczęściej utożsamiane z pragnieniami, które rodzą się w człowieku na skutek obcowania z innymi ludźmi i z cywilizacją. Aby człowiek przestał cierpieć, musi uwolnić się od wszelkich pragnień, wejść w stan zwany nirwaną, która oznacza całkowitą niezależność od spraw życia. W zależności od tego, jak człowiek wypełniał postanowienia buddyzmu, po śmierci przechodzi na niższy lub wyższy poziom egzystencji, kiedy jednak osiągnie nirwanę, na zawsze uwolni się od wszelkich pragnień. Buddyzm rozwijał się, zaczęły również powstawać różne jego odłamy, które jednak nie konkurują ze sobą. Początkowo buddyzm wyznawany był jedynie w Azji, zwłaszcza w jej południowo-wschodniej oraz centralnej części, obecnie ma swoich wyznawców na całym świecie, a ich liczbę szacuje się na około 400 milionów. 
Jedną z największych religii monoteistycznych jest judaizm. Wyznawcy tej religii wierzą w Boga, który jest bytem przedwiecznym, niematerialnym i niepodzielnym. Według świętych pism Bóg ten szczególnie upodobał sobie lud Izraela, z którym zawarł przymierze. Z religii judaistycznej wywodzi się chrześcijaństwo. Pierwowzorem judaizmu były wierzenia koczowniczych plemion, zajmujących tereny współczesnego Izraela. Według tradycji naród izraelski wywodzi się od Abrahama, który zawarł przymierze z Bogiem i któremu Bóg obiecał liczne potomstwo oraz ziemię Kanaan, czyli kraj mlekiem i miodem płynący. Od tamtego czasu Bóg otaczał naród wybrany opieką. Wszelkie odstępstwa od boskiej woli były karane. W starożytności, a zwłaszcza w okresie niewoli babilońskiej naród żydowski spisał i zredagował księgi Starego Testamentu, które stały się podstawą wiary oraz spisem zachowań pożądanych, jak i zabronionych w judaizmie. Źródłem prawa jest Tora, czyli Pięcioksiąg Mojżeszowy. Życie wyznawcy judaizmu jest zdeterminowane przez zwyczaje i nakazy już od chwili narodzenia. Rodzice powinni w pierwszy piątek po narodzinach dziecka wydać uroczysty posiłek, a w osiem dni po narodzinach chłopca musi on zostać poddany rytuałowi obrzezania. Chłopak staje się dorosły w wieku 12 lat, a dziewczynka w wieku lat 13. W wiek ten wstępują, odbywając obrzęd zwany bar micwą, kiedy to chłopiec podczas uroczystości odczytuje wybrany fragment Tory. Zasady religii żydowskiej określają dokładnie rodzaje kontaktów międzyludzkich. Osoby odmiennych płci nie mogą przebywać razem w jednym pomieszczeniu, jeśli nie są małżeństwem. Mężczyźni nie mogą interesować się kobietami, ani zwracać uwagi na ich urodę, jednak obowiązkiem każdego żyda jest zawarcie związku małżeńskiego i posiadanie dzieci. Kojarzeniem małżeństw zajmują się zawodowi swaci. Prawo żydowskie reguluje wszystkie kwestie małżeńskiego życia, w tym stosunki intymne. Małżeństwo może zostać rozwiązane, jeśli mąż wręczy żonie list rozwodowy, w sprawach spornych decyduje sąd. Żydzi mogą jeść jedynie posiłki, określane jako koszerne, tzn. przygotowane w specjalny sposób, nie mogą spożywać mięsa wieprzowego, wielbłądziego, większości ptaków i łączyć pokarmów mlecznych z mięsnymi.