Konfucjanizm
Luty 2010 | Religie świata
Religią specyficzną dla Chin oraz Korei jest konfucjanizm. Wiele osób uważa, że konfucjanizm jest systemem filozoficzno-społecznym, jednak inni są zdania, że spełnia wszystkie cechy, aby mógł być nazwany religią. Jego twórcą był żyjący w V wieku p.n.e. Konfucjusz. Kontynuatorami myśli Konfucjusza byli Mencjusz i Xunzi. Przyjmuje się, że jest doktryna filozoficzna, łącząca w sobie również elementy ekonomii, religii, etyki i obyczajów. Wyrosła z przekonania, że ład społeczny oraz pokój na świecie zależą od przestrzegania przez ludzi porządku społecznego, właściwego wypełniania roli, jaka wynika z ich pozycji społecznej. Ważne jest także życie w czystości oraz ogólny porządek, zarówno w życiu duchowym, jak i w życiu prywatnym. Wyznawcy tej religii wierzą, że losami świata sterują duchy zmarłych przodków, które łączą się w jeden bezpostaciowy i abstrakcyjny twór. Celem życia ludzi jest osiągnięcie tzw. niebiańskiego spokoju, jednak żaden twór niematerialny nie ma wpływu na losy świata. To osoby wykształcone i przestrzegające praw dążą do tego, aby odkryć, co należy do planów nieba. Dlatego znawcy studiują poczynania swoje i innych ludzi, aby zobaczyć, jaki wpływ na przyszłość miały ich czyny. Szczególnie istotna jest obserwacja czynów poprzednich pokoleń. Najwyższą wartość w konfucjanizmie ma cnota oraz lojalność, które to zasady rodzice powinni wpajać dzieciom od początku ich życia. Najważniejszą komórką życia społecznego jest rodzina, której głową jest najstarsza osoba w rodzinie. Ma ona władzę absolutną, której muszą się podporządkować wszyscy członkowie rodziny, nawet wtedy, gdy decyzje głowy rodziny są niesłuszne. Takie same zasady, jak w rodzinie, powinny obowiązywać rządzących państwem. Na czele narodu musi stać osoba silna, znająca prawa niebiańskiego porządku. Wszyscy obywatele winni jej są bezgraniczne oddanie, decyzjom głowy państwa nie wolno się sprzeciwiać, ponieważ może to zakłócić porządek. Wyznawcy konfucjanizmu są przeciwni działaniom zbrojnym, ponieważ wprowadzają one chaos w ich życie.
Buddyzm jest systemem filozoficzno-etycznym, uznawanym przez wielu za religię. Światopogląd ten narodził się około V wieku p.n.e., a za jego twórcę uważa się Siddharthma Gaudama. Wprawdzie wyznawcy buddyzmu negują istnienie boga lub bóstw, jednak wierzą w istoty nadprzyrodzone, uważają, że po śmierci możliwe są kolejne formy istnienia (reinkarnacja) oraz posiada rozbudowany system obrzędów, które mają wpływać na doświadczenia emocjonalne wyznawców. Wśród buddyjskich obrzędów można wskazać składanie ofiar i palenie kadzideł, natomiast mnisi przed wstąpieniem do klasztoru golą sobie głowy. Wyznawcy buddyzmu wierzą, że celem ich życia jest oświecenie, które można osiągnąć jedynie poprzez medytację i samodoskonalenie. Chociaż Budda nie jest uznawany za boga, z jego życiem związanych jest wiele legend, w których opisane zostały towarzyszące mu cuda. Buddyści szanują każde życie, nie tylko ludzkie i wyznają zasadę niekrzywdzenia innych istot. Życie duchowe wyznawców buddyzmu koncentruje się wokół klasztorów, a postać Buddy jest przedstawiana na malowidłach i rzeźbach. Każdego wyznawcę obowiązuje także określona doktryna, opierająca się na Czterech Szlachetnych Prawdach, karmie i reinkarnacji. Samo określenie „budda” odnosi się nie do konkretnej osoby, ale do twórcy przekazu wiary. Według buddyzmu przyczyną cierpienia ludzi jest wieczne pragnienie, najczęściej utożsamiane z pragnieniami, które rodzą się w człowieku na skutek obcowania z innymi ludźmi i z cywilizacją. Aby człowiek przestał cierpieć, musi uwolnić się od wszelkich pragnień, wejść w stan zwany nirwaną, która oznacza całkowitą niezależność od spraw życia. W zależności od tego, jak człowiek wypełniał postanowienia buddyzmu, po śmierci przechodzi na niższy lub wyższy poziom egzystencji, kiedy jednak osiągnie nirwanę, na zawsze uwolni się od wszelkich pragnień. Buddyzm rozwijał się, zaczęły również powstawać różne jego odłamy, które jednak nie konkurują ze sobą. Początkowo buddyzm wyznawany był jedynie w Azji, zwłaszcza w jej południowo-wschodniej oraz centralnej części, obecnie ma swoich wyznawców na całym świecie, a ich liczbę szacuje się na około 400 milionów. 
Jedną z największych religii monoteistycznych jest judaizm. Wyznawcy tej religii wierzą w Boga, który jest bytem przedwiecznym, niematerialnym i niepodzielnym. Według świętych pism Bóg ten szczególnie upodobał sobie lud Izraela, z którym zawarł przymierze. Z religii judaistycznej wywodzi się chrześcijaństwo. Pierwowzorem judaizmu były wierzenia koczowniczych plemion, zajmujących tereny współczesnego Izraela. Według tradycji naród izraelski wywodzi się od Abrahama, który zawarł przymierze z Bogiem i któremu Bóg obiecał liczne potomstwo oraz ziemię Kanaan, czyli kraj mlekiem i miodem płynący. Od tamtego czasu Bóg otaczał naród wybrany opieką. Wszelkie odstępstwa od boskiej woli były karane. W starożytności, a zwłaszcza w okresie niewoli babilońskiej naród żydowski spisał i zredagował księgi Starego Testamentu, które stały się podstawą wiary oraz spisem zachowań pożądanych, jak i zabronionych w judaizmie. Źródłem prawa jest Tora, czyli Pięcioksiąg Mojżeszowy. Życie wyznawcy judaizmu jest zdeterminowane przez zwyczaje i nakazy już od chwili narodzenia. Rodzice powinni w pierwszy piątek po narodzinach dziecka wydać uroczysty posiłek, a w osiem dni po narodzinach chłopca musi on zostać poddany rytuałowi obrzezania. Chłopak staje się dorosły w wieku 12 lat, a dziewczynka w wieku lat 13. W wiek ten wstępują, odbywając obrzęd zwany bar micwą, kiedy to chłopiec podczas uroczystości odczytuje wybrany fragment Tory. Zasady religii żydowskiej określają dokładnie rodzaje kontaktów międzyludzkich. Osoby odmiennych płci nie mogą przebywać razem w jednym pomieszczeniu, jeśli nie są małżeństwem. Mężczyźni nie mogą interesować się kobietami, ani zwracać uwagi na ich urodę, jednak obowiązkiem każdego żyda jest zawarcie związku małżeńskiego i posiadanie dzieci. Kojarzeniem małżeństw zajmują się zawodowi swaci. Prawo żydowskie reguluje wszystkie kwestie małżeńskiego życia, w tym stosunki intymne. Małżeństwo może zostać rozwiązane, jeśli mąż wręczy żonie list rozwodowy, w sprawach spornych decyduje sąd. Żydzi mogą jeść jedynie posiłki, określane jako koszerne, tzn. przygotowane w specjalny sposób, nie mogą spożywać mięsa wieprzowego, wielbłądziego, większości ptaków i łączyć pokarmów mlecznych z mięsnymi. 
Jedną z religii, która ma największą ilość wyznawców, zaraz po chrześcijaństwie, jest islam. Szacuje się, że w różnych krajach wyznawcami nauki Mahometa jest 1, 2 mld ludzi. Początki tej religii wiążą się z działalnością proroka Mahometa na początku VI wieku. Zajmował się on handlem do czasu, aż doznał objawienia i zaczął głosić swoje nauki. Szybko został zmuszony przez przeciwników do opuszczenia swojego rodzinnego miasta Mekki i udania się do Medyny. Ucieczka ta, która miała miejsce w 622 roku stała się oficjalnym początkiem powstania nowej religii. Od tego czasu muzułmanie liczą lata nowej ery. Islam jest religią monoteistyczną, która opiera się na podobnych założeniach, jak judaizm i chrześcijaństwo. Wielu proroków, takich jak Mojżesz, Abraham i Jezus, pojawia się zarówno w Starym i Nowym Testamencie, jak i w naukach islamu. Według Mahometa islam jest ostatnią z religii objawionych. Po śmierci proroka jego nauki – zarówno dotyczące życia duchowe, jak i życia codziennego i polityki zostały spisane w świętej księdze Koranie. Według niej do obowiązków każdego muzułmanina należy wiara w jednego Boga, modlitwa, wykonywana pięć razy dziennie, jałmużna, miesięczny post w miesiącu zwanym ramadan i pielgrzymka do Mekki. Nowa religia dosyć szybko połączyła Arabów, którzy połączyli samodzielne niegdyś plemiona i zaczęli podbijać kolejne tereny. Okres panowania dynastii Umajjadów stał się czasem, w którym Arabowie stali się imperium. Głównym celem muzułmanów było propagowanie nowej religii wśród podbijanych ludów. Przez wiele następnych wieków Arabom udało się rozpowszechnić swoją religię na całym świecie. Islam jest religią, której liczba wyznawców najszybciej rośnie, jest to związane z szybko rosnącą liczbą ludności w krajach muzułmańskich. Bóg w islamie jest istotą najwyższą, wszechwiedzącą, która jako jedyna może być źródłem wiedzy, mądrości i sprawiedliwości. Islam zabrania ukazywania wizerunku Boga w jakiejkolwiek postaci. Muzułmanie, aby osiągnąć pełnię wiary, powinni wierzyć w Allaha, w anioła Michała lub Gabriela, w Koran, w boskich proroków, w Dzień Sądu Ostatecznego oraz w to, że wszystkie złe i dobre zdarzenia dzieją się z łaski Boga.
Hinduizm jest trzecią pod względem liczby wyznawców religią na świecie. Szacuje się, że liczba osób, które deklarują się jako czciciele tej religii przekracza miliard. Osoby te zamieszkują głównie Półwysep Indyjski, jednak spora część wyznawców hinduizmu znajduje się także w Nepalu, Pakistanie, Bangladeszu, na Sri Lance i w Republice Południowej Afryki. Chociaż hinduizm składa się z wielu odłamów, istnieją wspólne cechy dla wszystkich jego wyznawców. Wszyscy uznają za święte księgi hinduizmu Wedy, czyli najstarsze teksty spisane w sanskrycie, w których została zawarta cała ówczesna wiedza człowieka o otaczającym go świecie. Wszyscy wierzą w reinkarnację, czyli w nieśmiertelność duszy, która po śmierci jednego człowieka może przejść w ciało innego człowieka lub nawet w zwierzę czy roślinę, w zależności od tego, jak dana osoba wypełniała religijne obowiązki. Wyznawcy hinduizmu wierzą również w karmę, według której wszystkie czyny człowieka znajdują odzwierciedlenie w przyszłym życiu. Celem życia człowieka powinno być oczyszczenie ze wszystkich pragnień. Istnieje wiele odłamów hinduizmu, które są tak różne (od monoteizmu, poprzez politeizm, aż do ateizmu), że uznaje się ogólnie, iż każda wiara, której celem jest Bóg jest dobra. Trudno określić status ontologiczny boga lub bóstw w hinduizmie, z jednej strony przyjmuje się, że istnieje tylko jeden Bóg, który pojawia się pod różnymi postaciami, a inne istoty są mu podległe, z drugiej strony wymienia się wiele bóstw hinduizmu. Co jakiś czas na ziemię zstępują bogowie pod postacią awatara, aby ratować ziemię przed upadkiem. Niektórzy pojawiają się pod postacią zwierząt, inni pod postaciami ludzi. Dusz według wszystkich odłamów hinduizmu jest nieśmiertelna, w czasie swojego istnienia przechodzi ewolucję od tworów najniższych, czyli przedmiotów, roślin i zwierząt, do tworów wyższych – człowieka i istoty boskie, aby w końcu złączyć się na wieki z Brahmanem, który jest utożsamiany z najwyższą istotą, identyczną z Absolutem. Hinduizm rozwijał się od czasie, kiedy w Indiach pojawiła się rozwinięta kultura. Przez wiele następnych wieków rodziły się nowe odłamy i nowe doktryny. Ludność Indii był atak silnie związana z tą religią, że nawet długotrwała kolonizacja brytyjska nie była w stanie podważyć religijność tamtejszych ludzi.